فردوسی

منتشر شده در ۳۰ مرداد ۱۳۹۹
فردوسی

ملیت

ایران

تاریخ تولد

329هجری قمری

تاریخ وفات

416هجری قمری

محل زندگی

ایران

اشتراک گذاری

حکیم ابوالقاسم فردوسی کیست؟

ابوالقاسم فردوسی کسی است که تاریخ و زبان و فرهنگ و داستان های ایران زمین را زنده نگه داشت. بدون شک اویکی از بزرگترین افتخارات ما ایرانیان و بزرگترین شاعر این مرز و بوم است. بزرگی و عظمت این شاعر حماسی باعث شده که افسانه هاو روایات گوناگونی از زندگینامه ایشان در دست باشد.

وفات فردوسی

فردوسی در سال ۴۰۵ یا ۴۱۱ ه.ق از دنیا رفت ، بعد از مرگ واعظ طبرستان بخاطر شیعه بودن فردوسی از خاکسپاری پیکر فردوسی در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و به ناچار وی را در باغ خودش به خاک سپردند. آرامگاه فردوسی از سال ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳بازسازی کردند.

آثار فردوسی

مهمترین اثر فردوسی که بدون شک و شبهه از آن فردوسی دانسته اند شاهنامه است جز ابیاتی که خود فردوسی از دقیقی می داند، چند قطعه ، چهارپاره، قصیده و غزل از فردوسی دانسته شده که پژوهشگران در این که نویسنده آن ها فردوسی باشد شک دارند. یکی از مشهورترین این نوشته ها یوسف و زلیخا می باشد که از آن به عنوان سروده فردوسی یاد شده است اما محمد امین ریاحی نوشته ی یوسف و زلیخا را از آن شرف الدین علی یزدی دانسته است و براین باور است که مقدمه را هم همین نویسنده نوشته باشد.

نوشته ی دیگری که از فردوسی دانسته شده <<هجونامه ای>>  در نکوهش سلطان محمود است که به گفته نظامی عروضی صد بیت بوده و فقط ۶ بیت از آن به جای مانده است. بسیاری از پژوهشگران اینکه هجونامه نوشته ی فردوسی باشد اشتباه می دانند زیرا بسیاری از بیت های هجونامه از خود شاهنامه یا مثنوی های دیگر آمده است کم و کاستی هایی که بعضی ادبیات دارند نتیجه گیری می شود هجونامه ساختگی است.

زندگینامه فردوسی

زندگینامه

حکیم ابوالقاسم فردوسی شاعر حماسی قرن سوم و چهارم ه.ق است که در سال ۳۲۹ه.ق در روستای پاژ از نواحی طبران توس دیده به جهان گشود.

پاژ یکی از روستاهای قدیمی تاریخی است که بزرگان زیادی در آن به رشد و تعالی رسیده اند. فردوسی دهقان و از خانواده ی دهقانان بود. دهقانان از وضعیت اجتماعی خوبی برخوردار بودند آنها با سپردن زمین های کشاورزی به روستاییان امرار معاش میکردند.

در طول قرن سوم و چهارم ه.ق نویسندگان و سرایندگان زیادی پدید آمدند و با آفرینش های ادبی خود توانستند زبان پارسی دری را در برابر زبان عربی حفظ کنند. فردوسی از همان دوره کودکی تلاش مردم سرزمینش را برای نگهداری ارزشهای باستانی می دید و خودش همزمان با رشد جسمانی اش به فرهیختگی رسید و راه مردمش را سخت کوشانه ادامه داد. از شاهنامه چنین استنباط می شود که در دوران رشد و تعالی وی با مطالعه و سروده های خود ثروتی برای خود بدست آورد که بعدها برای سرودن شاهنامه از آن استفاده کرد. و همچنین فردوسی با زبان عربی، پهلوی و با فلسفه یونانی آشنایی داشته است. شاهنامه که بزرگترین اثر تاریخ ادبیات فارسی است با وجود خود ادبیات فارسی را در میان زبان های دیگر با اهمیت کرده است. فردوسی بعد از خواندن شاهنامه ابومنصوری که نثر بود شروع به سرودن شاهنامه کرد. شاهنامه ابومنصوری به فرمان ابومنصور محمدبن عبدالرزاق توسی و به قلم ابومنصور ---- به نثر نوشته شده است وبه تاریخ پیش از اسلام پرداخته است. اصلی ترین و مهم ترین منبع سرودن شاهنامه فردوسی همین شاهنامه ابومنصوری بوده است که اصل آن از بین رفته اما مقدمه ۱۵ صفحه ای آن سال ها به عنوان مقدمه شاهنامه نوشته شده است. که همین مقدار از شاهنامه ابومنصوری قدیمی ترین نثر ادبیات فارسی به یادگار مانده است.

فردوسی در شاهنامه خود از محمدبن عبدالرزاق عنوان <<پهلوان دهقان نژاد>> و از شاهنامه ابومنصوری به عنوان <<نامورنامه >> یاد کرده است.

بر اساس شاهنامه :

بسی رنج بردم در این سال سی                           عجم زنده کردم بدین پارسی

نوشتن شاهنامه حدود سی سال طول کشید. از شاهنامه می توان به عمق خواسته ها و آرزوهای آبا و اجدادی مان پی برد. شاهنامه منظومه کاملی است که حدود ۶۰ بیت دارد که هر بیت آن پر از رمز و راز است که اگر این رمز و رازها را درک نکنی به جایگاه و منزلتش پی نخواهی برد.

شاهنامه شامل سه دوره اساطیری که از روزگار کیومرث تا پادشاهی فریدون را بیان می کند.

دوره پهلوانی که از قیام کاوه آهنگر تا مرگ رستم اشاره می کند.

دوره تاریخی که از پادشاهی بهمن و پیدا شدن اسکندر تا گشایش ایران به دست اعراب اشاره دارد.

درطول سال هایی که فردوسی درحال نوشتن شاهنامه بود سامانیان از تخت برکنار شدند و سلطان محمود غزنوی به تخت نشست. فردوسی در سن ۶۵ سالگی به خاطر نیاز مالی برای فراهم کردن جهیزیه دخترش تصمیم گرفت شاهنامه را به سلطان محمود غزنوی تقدیم کند اما سلطان محمود به شاهنامه نگاه هم نکرد. فردوسی بعد از این اتفاق که انتظار پاداش داشت و هیچ دریافت نکرد تا پایان عمرش بخش هایی را به نکوهش و گلایه از سلطان محمود اضافه کرد.

به سی سال بردم، به شهنامه رنج                                          که تا شاه بخشد مرا تاح و گنج

به جز خون دل هیچ چیزم نداد                                           نشد حاصل من از او غیر باد

اگر شاه را شاه بودی پدر                                                      به سر برنهادی مرا تاج و زر

اگر مادر شاه بانو بودی                                                       مرا سیم و زر تا به زانو بدی

چون اندر تبارش بزرگی نبود                                                 نیارست نام بزرگان شنود

و به بی اصل و نسب بودن سلطان محمود اشاره کرد.

به گفته سلطان محمود شاهنامه چیزی جز شرح حال رستم نبود در حالی که در سپاه خودش امثال رستم بسیار بود و فردوسی در جوابش گفته بود که خداوند تا به حال مانند رستم نیافریده و نخواهد آفرید و از دربار سلطان محمود بیرون می رود و سلطان محمود تصمیم به قتل فردوسی می گیرد ولی فردوس به غزنه فرار می کندو از آنجا به هرات و سپس به طبرستان می گریزد.

بر اساس روایاتی پس از سال ها که از این ماجرا گذشته بود و سلطان محمود به هند حمله کرده بود قلعه ای را محاصره کرده بود و پیکی را نزد یاغی قلعه فرستاد و به وزیرش گفت نمی دانم چه پاسخی از قلعه خواهد آمد که وزیرش این بیت از شاهنامه را خواند:

چو فردا برآید بلند آفتاب                                                                 من و گرز و میدان افراسیاب

که سلطان می پرسد این شعر از کیست که روح مردانگی در آن است ؟ که می گویند از فردوسی است، سلطان محمود ناراحت می شود که او را از خود آزرده است و با خود میگوید بعد از برگشت حیران خواهم کرد. بعد از بازگشت سلطان محمود دستور می دهد که ۶۰ هزار دینار به فردوسی بدهند و از اپ عذرخواهی و دلجویی کنند که دیگر دیر شده بود و فردوسی فوت کرده بود و دختر فردوسی از گرفتن آن خودداری می کند.

جوایز و افتخارات فردوسی

روز بزرگداشت فردوسی

در ایران روز ۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی (ناجی زبان پارسی) نامگذاری شده است که در این روز آیین های خاص چون تياتر، نقالی وشاهنامه خوانی در سراسر ایران علی الخصوص در مشهد برگزار می شود.

روز بزرگداشت فردوسی تلنگری است برای تمام ما ایرانیان که شاعر بزرگ را بشناسیم و با خواندن شاهنامه و با فکر کردن به عمق شاهنامه یاد فردوسی را زنده نگه داریم و قدردان زحماتش باشیم. در روز ۲۵ اردیبهشت بازدید از آرامگاه فردوسی رایگان است.

مطالعه بیشتر
لطفا نظر خود را بنویسید
|